آمين‌آمين ‌به‌ شما مي‌گويم‌ هر که ‌به ‌من ‌ايمان‌ آرد، حيات‌ جاوداني ‌دارد
ديدگاههاي کليساهاي کاتوليک و ارتودکس
اعتقادات کليساي کاتوليک
کليساي کاتوليک به‌لحاظ اعتقادي، پايبند به تمام اصول بنيادين مسيحيت است، اصولي نظير وحدانيت خدا و تثليث، پسر خدا بودن عيسي مسيح، ولادت او از مريم باکره، مرگ کفاره‌کننده و قيام مبارک او، نجات صرفاً به‌واسطه کفاره مسيح، بازگشت او و روز قيامت. اعتقاداتي که در کليساي کاتوليک وجود دارد اما در هيچيک از شاخه‌هاي مذهب پروتستان يافت نمي‌شود، به‌طور خلاصه به شرح زير است
1- جايگاه پاپ
يکي از مهم‌ترين اصول اعتقادي کليساي کاتوليک مربوط مي‌شود به جايگاه و مقام پاپ. توجه به اين نکته حائز اهميت است که طبق اعتقادات کليساهاي کاتوليک و ارتودکس و ساير کليساهاي سنتي، اسقفان جانشينان مستقيم رسولان مي‌باشند و از اقتدار ايشان برخوردارند. مجمع اسقفان از ميان خود يکي را بر مي‌گزينند تا نفر اول از ميان اسقفان برابر باشد و امور کليسا را رهبري کند. به‌عبارت ديگر، پاپْ خودْ نيز اسقف است، اما نفر اول از ميان اسقفان برابر. پاپ قصورناپذير به شمار مي‌آيد، يعني آنچه او به اتفاق ساير اسقفان يا به‌تنهايي از مسند خلافت (ex cathedra)اعلام مي‌دارد، براي مؤمنين کاتوليک الزام‌آور است و جزو اصول اعتقادي جزمي محسوب مي‌شود. پاپ رئيس مجمع اسقفان و مقام رسمي تعليمي است (Magisterium). پاپ جانشين مستقيم پطرس رسول تلقي مي‌شود
2- جايگاه حضرت مريم
تنها اشاره‌اي که در کتاب‌مقدس به تکريم مريم به عمل آمده، لوقا ?: ??-‏?? مي‌باشد. جز اين، ذکري از رفعت مقام مريم مشاهده نمي‌شود اما از حدود قرن دوم، و خصوصاً قرن سوم ميلادي، پدران کليسا از طريق قياس و استنتاجات فلسفي، مقامي والا براي او قائل شدند و تکريم او رواج يافت. در اين ميان، بعضي از پدران کليسا لقاح او را مطهر اعلام داشتند و گفتند که نطفه مريم از لحظه نخست، از گناه اوليه آدم و حوا تطهير شد تا ظرف مقدسي باشد براي انتقال ”کلمه خدا“ به جهان. بديهي است که چنين تفکري در آغاز به اين منظور نبود که جايگاهي استثنايي صرفاً براي شخص او قائل شوند، بلکه قصد اين بود که اين نظر عنوان شود که ”کلمه خدا“ نمي‌توانسته از طريق ظرف يا مجرايي آلوده به گناه تجسم‌يافته باشد. اين آموزه را ”لقاح مطهر“ مي‌نامند و به‌تدريج مقبوليت عام يافت.
آنچه مسلم است، اين است که در قرن پنجم ميلادي، مناقشه نستوريوس بر سر دو طبيعت الهي و انساني مسيح دقيقاً از عنواني سرچشمه گرفت که در کليساها براي مريم به کار مي‌رفت، يعني عنوان ”حامل خدا[?] <http://www.armanroshdi.com/home/1390/01/210/> نستوريوس که اسقف شهر قسطنطنيه بود، در نيمه اول قرن پنجم به کاربرد اين عنوان اعتراض کرد و به جاي آن کاربرد عنوان ”مادر مسيح“ را پيشنهاد نمود. اين پيشنهاد با اعتراض عده‌اي ديگر از اسقفان مواجه شد که مي‌گفتند از آنجا که مسيح خدا است، لذا ايرادي بر عنوان ”حامل خدا“ (يا مادر خدا) وارد نيست. از اين مناقشه بود که اعتقادنامه معروف کالسدون پديد آمد که امروزه براي همه مسيحيان از هر فرقه و کليسايي الزام‌آور است. لذا کليساها به کاربرد عنوان ”حامل خدا“ ادامه دادند. از همان دوره‌ها رسم شد که در نيايشها، از مريم، ”مادر خدا“ تکريم به عمل آيد. اين تکريم در طول زمان، تبديل شد به پديده‌اي که چندان از پرستش فاصله نداشت، طوري که در بعضي از کليساهاي کاتوليک، به‌هنگام تکريم مريم، کلمات و اصطلاحاتي به کار مي‌رود که براي يک مسيحي پروتستان عين همان اصطلاحاتي است که براي پرستش خدا مورد استفاده هستند. گرچه يک کاتوليک يا ارتودکس آگاه مي‌داند که پرستش تنها مختص خدا است، اما متأسفانه عامه کاتوليک‌ها گاه تمايزي ميان اين دو قائل نمي‌شوند.
کاتوليک‌ها معتقدند که مريم، مادر کليسا است و کليسا را در دامن خود پرورش مي‌دهد. او ملکه رسولان و آسمان تلقي مي‌شود. همچنين  از آنجا که او مادر مسيح بوده، براي او نقشي بسيار مهم در تدبير نجات قائل‌اند
عقيده ديگري که از قرن چهارم مطرح بوده، صعود جسماني مريم به آسمان مي‌باشد. بعضي از پدران کليسا بر اين باور بودند که پيکر مقدس مريم، ”حامل خدا“ نمي‌توانسته پس از مرگ دچار همان فسادي شده باشد که جسد هر انسان ديگري دچارش مي‌شود. لذا اين اعتقاد نتيجه شد که پيکر پاک او پس از مرگ، به‌همراه روح او، به آسمان برده شد. کاتوليک‌ها روز 15 ماه اوت را به مناسبت عيد عروج مريم جشن مي‌گيرند. پاپْ پيوس دوازدهم، در سال 1950 ميلادي، عروج جسماني مريم را رسماً اصلي جزمي اعلام داشت
3- جايگاه قديسين
کاتوليک‌ها و ساير کليساهاي سنتي، از قديسين طلب شفاعت مي‌کنند، زيرامعتقدند که دعاي ايشان در اثر شايستگي‌هايي که در زندگي زميني خود کسب کردند، از تأثير بيشتري برخوردار است. طبق شهادت نوشته‌هاي پدران اوليه کليسا، مسيحيان از همان قرن دوم از قديسين طلب دعا و شفاعت مي‌کرده‌اند. در ميان قديسين، شهيدان جايگاه خاصي داشتند، و طبعاً استيفان در اين ميان از مقام خاصي برخوردار بود
5- ماهيت عشاء رباني
کليساهاي کاتوليک و ارتودکس پس از قرن‌ها تفکر و مشورت، در حوالي نيمه دوم قرون وسطي?، اين اعتقاد را پذيرفتند که نان و شراب در مراسم عشاء رباني، به‌طور واقعي و فيزيکي تبديل به بدن و خون مسيح مي‌شود، طوري که وقتي کشيش دعاي لازم را براي اين عناصر ادا کرد، آنچه که ظاهراً نان و شراب به نظر مي‌رسند، واقعاً تبديل مي‌شود به بدن و خون مسيح. اين عقيده را ”تبدل جوهر[?] <http://www.armanroshdi.com/home/1390/01/210/>“ مي‌نامند. مارتين لوتر، پيشگام نهضت اصلاحات و بنيانگذار کليساي لوتري، اين عقيده را رد کرد، اما عقيده‌اي نه چندان متفاوت را مطرح ساخت که به ”هم‌جوهري[?] <http://www.armanroshdi.com/home/1390/01/210/>“ معروف است. بنا بر نظر لوتر، با دعاي کشيش، بدن و خون مسيح بر نان و شراب قرار مي‌گيرند، طوري که مؤمنين عملاً بدن و خون مسيح را مي‌خورند. ساير شاخه‌هاي پروتستان اين نظر لوتر را نمي‌پذيرند
6- جايگاه آيينهاي هفتگانه مقدس
کليساي کاتوليک به هفت آيين مقدس اعتقاد دارد که بعداً به شرح آنها خواهيم پرداخت. اين کليسا گرچه معتقد است که نجات انسان تنها به‌واسطه کفاره و قيام عيسي مسيح ميسر شده، اما مسيح مقرر کرده که فيض نجات از طريق اين آيينها به انسان انتقال يابد. لذا اگر کسي به مسيح ايمان آورد، اما اين آيينها را در کليسا به‌جا نياورد، از نجات برخوردار نمي‌گردد
7- جايگاه شوراي اسقفان
اصول اعتقادي و آداب نيايشي کليساي کاتوليک دچار تغيير نمي‌گردد و ثابت است، مگر آنکه شورايي متشکل از اسقفان کاتوليک سراسر جهان به دعوت مقام پاپ تشکيل گردد تا به موضوع خاصي رسيدگي کند. در طول تاريخ، شوراهايي از اين دست برگزار شده که آخرين آنها، شوراي واتيکان دوم بود که بين سالهاي ???? تا ???? برگزار شد و تغييراتي اساسي در نگرشهاي اين کليسا و رسوم عبادتي آن داده شد. در پي اين شورا بود که اجازه داده شد نماز کليسايي به‌جاي زبان لاتين به زبان مردم هر منطقه اجرا شود
آيينهاي کليساي کاتوليک
بر خلاف کليساهاي پروتستان که قائل بر دو آيين مقدس هستند (تعميد و عشاء رباني)، کليساي کاتوليک هفت آيين را مقدس و لازم‌الاجرا و وسيله انتقال فيض الهي مي‌داند. در ادبيات کليساي کاتوليک ايران، اين آيينها را ”راز مقدس“ مي‌نامند (از کلمه يوناني ”ميستريون“ به معني راز). اين هفت آيين به شرح زير مي‌باشند
? غسل تعميد. در کليساي کاتوليک نوزادان را مي‌توان تعميد داد. تعميد گام اول در جهت ورود به قلمرو نجات مي‌باشد. اين آيين با ريختن آب بر سر تعميدخواسته و به نام تثليث مقدس صورت مي‌گيرد. کليساي کاتوليک تعميد ساير کليساها را به شرط اينکه به نام تثليث و با نيتي اصيل صورت گرفته باشد به رسميت مي‌شناسد
? تأييد. کودکاني که تعميد مي‌گيرند، به‌هنگام رسيدن به بلوغ فکري، دوره تعليمات ديني را طي مي‌کنند و سپس طي مراسمي، با روغن مقدس به نشانه تعميد روح‌القدس تدهين مي‌گردند و رسماً به کليسا پذيرفته مي‌شوند و مي‌توانند در آيين عشاء رباني شرکت کنند. کساني که در کودکي تعميد يافته‌اند، فقط پس از انجام آيين تأييد مي‌توانند در عشاء رباني شرکت کنند
? عشاء رباني. اين آيين، قلب نماز کليسايي را در کليساي کاتوليک تشکيل مي‌دهد. در مورد نگرش اين کليسا به ماهيت اين آيين در قسمت‌هاي قبل توضيح داده‌ايم
? توبه و مصالحه. از آنجا که مؤمنين دچار لغزشهاي سهوي يا عمدي مي‌شوند، براي توبه و مصالحه با خدا و کليسايش، بايد نزد کشيش به گناهان خود اعتراف کرده، از آنها توبه کنند. کشيش ضمن اعلام مغفرت با فرمولي خاص، مي‌تواند راهي براي جبران گناه براي شخص تعيين کند، نظير گرفتن روزه يا دادن صدقه يا نظاير اينها
? تدهين بيماران. طي اين آيين، براي بيماران دعا مي‌شود و ايشان با روغن مقدس تدهين مي‌گردند. اين آيين به شکلي خاصي براي محتضرين انجام مي‌شود
? انتصاب. انتصاب خادمين به منصب‌هاي مختلف در سلسله مراتب کليسايي، يک آيين مقدس است. طي آن  پاپ، اسقفان، کشيشان، و شماسان به خدمت منصوب مي‌گردند
? ازدواج. در کليساي کاتوليک و ساير کليساهاي سنتي، ازدواج امري است مقدس و يک آيين به شمار مي‌رود. از اين رو، فسخ آن امکان‌پذير نيست، مگر با رأي و تصويب هيأت خاصي در کليسا
شيوه اداره کليسا
کليساي کاتوليک از طريق يک سلسله مراتب هرمي اداره مي‌شود. در رأس هرم، مقام پاپ قرار دارد. پاپ يکي از اسقفان است که به رتبه اسقف اول از ميان اسقفان برابر منصوب مي‌گردد. اسقفان در سراسر جهان با پاپ همکار هستند و او را مظهر وحدت خود به شمار مي‌آورند. هر اسقف ناظر بر کليساهاي يک منطقه است. تحت نظارت هر اسقف تعدادي کشيش خدمت مي‌کنند. کشيشان مسؤول امور روحاني و شباني يک کليسا هستند. در هر کليسا يک يا چند شماس به کشيش يا کشيشان آن کليسا کمک مي‌کنند. برگزاري آيين عشاء رباني مختص کشيشان و اسقفان است و شماسان مجاز به اجراي اين آيين نيستند. روش تعيين خادمين انتصابي است، نه انتخابي از سوي جماعت
کاردينال بودن يک مقام روحاني نيست، بلکه صرفاً مقامي است اداري. پاپ از ميان اسقفان، عده‌اي را که واجد مهارت‌هاي اداري هستند انتخاب مي‌کند تا او را در اداره امور مسند پاپي کمک کنند. لذا کاردينال‌ها به‌لحاظ منصب روحاني از ساير اسقفان برتر نيستند. امتياز آنان صرفاً اين است که مستقيماً با پاپ در زمينه امور اداري کار مي‌کنند
تحولات ريشه‌اي بعد از شوراي واتيکان دوم
بين سالهاي 1962 تا 1965 جلساتي به ابتکار پاپ ژان بيست و سوم با حضور اسقفان کليساي کاتوليک از سراسر جهان تشکيل شد که شوراي واتيکان دوم نام گرفته است. اين شورا تحولاتي ريشه‌اي در کليساي کاتوليک به وجود آورد، طوري که اگر بگوييم کليساي کاتوليک بعد از اين شورا تفاوت چشمگيري با پيش از آن، خصوصاً با قرون وسطي? يافته، اغراق نکرده‌ايم. در نتيجه اين شورا، نحوه برگزاري مراسم نماز کليسايي تغيير کرد و زبان محلي هر کشور جاي زبان لاتين را گرفت و اعضاي عادي کليسا نيز در اجراي اين مراسم شرکت داده شدند. همچنين کليساي کاتوليک ساير مسيحيان را به رسميت پذيرفت و ايشان را ”برادران جداشده“ خود خواند. همچنين رابطه کليسا با اديان غير مسيحي نيز تعريف شد. در ضمن، شوراي اسقفان از اهميت خاصي در تصميم‌گيري‌ها برخوردار گرديد. در پي اين شورا کليساي کاتوليک با کليساهاي ارتودکس مصالحه کرد و تکفيري را که حدود هزار سال پيش از آن اعلام شده بود لغو کرد. همچنين تماس‌هاي بسيار نزديکي با کليساهاي لوتري، انگليکن، و متوديست و ساير کليساها در جهت ايجاد اتحاد برقرار گرديد
کليساهاي ارتودکس و کليساهاي شرق
کليساهاي ارتودکس
آنچه که معمولاً کليساي ارتودکس ناميده مي‌شود، بر خلاف کليساي کاتوليک، از انسجام و يکپارچگي اداري برخوردار نيست. از ديرباز چهار مرکز مهم وجود داشت که همگي جزو کليساهاي ارتودکس به شمار مي‌آيند و با يکديگر پيوند دارند. اين چهار مرکز عبارتند از اسقف‌نشين قسطنطنيه، اسقف‌نشين انطاکيه، اسقف‌نشين اورشليم، و اسقف‌نشين اسکندريه. به اين چهار مرکز سنتي يا تاريخي، بايد کليساهاي ارتودکس روسي، بلغاري، صربي، روماني، و يوناني را اضافه کرد. در واقع، کليساي ارتودکس مانند چتري است که چندين تشکيلات کليسايي مستقل را در بر مي‌گيرد. همين امر در مورد کليساهاي پروتستان نيز صادق است که به‌موقع به شرح آن خواهيم پرداخت. تعداد کل پيروان کليساهاي ارتودکس احتمالاً بالغ بر يکصد و پنجاه ميليون نفر است. با مهاجرت‌هايي که در يکي دو قرن گذشته صورت گرفته، امروزه پيروان مذهب ارتودکس در اکثر کشورهاي غربي نيز يافت مي‌شوند
کليساهاي ارتودکس به‌لحاظ اعتقادي بسيار شبيه به کليساي کاتوليک مي‌باشند، و تنها بر سر چند مسأله جزئي با هم اختلاف دارند که در بخشهاي قبل به آنها اشاره کرديم و در اينجا از تکرار آنها خودداري مي‌کنيم
آيينهاي کليساهاي ارتودکس نيز عيناً همان آيينهاي کليساي کاتوليک است که قبلاً به آنها اشاره کرديم
کليساهاي ارتودکس اغلب کليساهاي ملي هستند و هر يک به‌وسيله اسقف اعظم يا پاتريارخ خود اداره مي‌شوند. نظام اداري اين کليساها نيز مانند کليساي کاتوليک، مبتني است بر سلسه مراتب اسقف، کشيش، و شماس
ساير کليساهاي شرق
در شرق، علاوه بر کليساهاي ارتودکس، چند کليساي مستقل ديگر نيز وجود دارد که عموماً بعد از مناقشه نستوريوس و شوراي کالسدون اعلام استقلال کردند. اين کليساها عبارتند از
? کليساي ارمني کليسايي است ارمني‌زبان و مرکز آن در شهر اجميادْزين در ارمنستان است. اين کليسا پيرو ديدگاه مونوفيزيتي است
? کليساي شرق آشور که بازمانده کليساي قديم امپراطوري ساساني است. پيروان اين کليسا در طول تاريخ، در ايران و عراق امروزي ساکن بوده‌اند، گرچه در دهه‌هاي اخير، بسياري از آنان به غرب مهاجرت کرده‌اند
? کليساي سوريه يا کليساي يعقوبي (به نام بنيانگذارش که يعقوب باراداي نام داشت)، کليسايي است مونوفيزيتي. مرکز آن در شهر انطاکيه است که امروز در ترکيه واقع است
? کليساي قبطي، کليساي ملي مصر است و مونوفيزيتي مي‌باشد. حدود يک‌دهم جمعيت مصر پيرو اين کليسا مي‌باشند
? کليساي اتيوپي نيز کليسايي ملي و مونوفيزيتي مي‌باشد. بيش از نيمي از جمعيت اتيوپي پيروي اين کليسا هستند
بايد توجه داشت که همه کليساهاي شرق که در بالا ذکرشان آمد، در اثر استيلاي اسلام رشد کمي و کيفي نکردند




[1] <http://www.armanroshdi.com/home/1390/01/210/>عنوان ”حامل خدا“ اصطلاحي است که در کليساهاي يوناني‌زبان به کار مي‌رفت (به يوناني: ”تئوتوکوس“). نستوريوس پيشنهاد کرد که به‌جاي آن، از عنوان ”کريستوتوکوس“ استفاده شود، يعني حامل خدا“. کليساهاي لاتيني‌زبان، به‌جاي اصطلاح يوناني ”حامل خدا“، اصطلاح لاتيني ”مادر خدا“ را به کار مي‌برند
تماس با ماکتابخانهدربـاره ماموعظهويـدئـوهاوسرودهاآنچه بايدبدانيمصفحه اصلي
www.abadiyat.com. All rights reserved.powered by
www.bestwebsite.ca